Nửa thế kỷ trước, một nghị quyết đổi tên được ban hành, và người ta tin một địa danh có thể được thay thế bằng ý chí chính trị. Sài Gòn thành “Thành phố Hồ Chí Minh”, như một dấu đóng lên lịch sử hậu chiến. Nhưng châm biếm ở chỗ, cái tên bị xóa trên giấy lại sống dai trong miệng dân gian hơn cả tên chính thức. Đó là nghịch lý mà không sắc lệnh nào xử lý nổi.
Nếu đổi tên là để đánh dấu chiến thắng ý thức hệ, thì sự tồn tại bền bỉ của tên Sài Gòn lại là một dạng phản biện âm thầm của ký ức tập thể. Người ta có thể sửa bản đồ, đổi con dấu, thay biển hiệu, nhưng rất khó cưỡng ép thói quen văn hóa và chiều sâu lịch sử. Trớ trêu hơn, càng muốn tên Sài Gòn biến mất, nó càng trở thành biểu tượng của điều không bị khuất phục. Bởi tên gọi ấy không chỉ là địa lý; nó là căn tính, thương hiệu, ký ức đô thị và cả một tinh thần sống.
Việc đổi tên vì thế không đơn thuần hành chính, mà mang dấu ấn chính trị của kẻ chiến thắng muốn tái định nghĩa không gian theo quyền lực của mình. Nhưng năm mươi năm trôi qua, thực tế như một lời châm biếm: chính dân chúng đã giữ “Sài Gòn” sống sót ngoài mọi nghị quyết. Có lẽ điều bị thử thách không phải sức bền của cái tên Sài Gòn, mà là ảo tưởng rằng quyền lực có thể viết lại ký ức chỉ bằng một cuộc bỏ phiếu.
https://www.facebook.com/share/p/1GMQToDdJm/
