Đề xuất chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an trong dự thảo Luật Tổ chức Cơ quan Điều tra hình sự (Sửa đổi) đang châm ngòi cho những tranh cãi gay gắt trong giới quan sát và dư luận xã hội.
Những ý kiến mỉa mai trên mạng xã hội về việc “cứ giao hết cho công an làm hay mai mốt bỏ luôn Tòa án”, dù mang tính cường điệu hóa, lại phản ánh một nỗi lo hoàn toàn có thật. Đó là, sự đe dọa đối với cơ chế kiểm soát và đối trọng quyền lực trong hệ thống tư pháp Việt Nam.
Trong mô hình tố tụng hiện hành, Cơ quan Điều tra thuộc Viện Kiểm sát Tối cao đóng vai trò như một “chốt chặn” độc lập. Đơn vị này chuyên trách điều tra các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp và các hành vi tham nhũng, tiêu cực xảy ra ngay trong hệ thống tư pháp như điều tra, tòa án hay thi hành án.
Việc duy trì một đầu mối điều tra nằm ngoài Bộ Công an chính là cơ chế tự bảo vệ của hệ thống, bảo đảm không một cơ quan nào có thể “vừa đá bóng vừa thổi còi” trong hệ thống tư pháp ở Việt Nam.
Nếu đề xuất chuyển giao này được thông qua, Bộ Công an sẽ gần như thâu tóm toàn bộ thẩm quyền điều tra hình sự trên cả nước.
Việc tập trung quá nhiều quyền lực vào một bộ ngành duy nhất không chỉ làm suy yếu vai trò giám sát tối cao của Viện Kiểm sát, mà còn tạo ra nguy cơ lạm quyền khi thiếu đi một cơ chế kiểm tra độc lập từ bên ngoài.
Dù phán quyết cuối cùng vẫn thuộc về Tòa án Nhân dân theo quy định Hiến pháp, nhưng giai đoạn điều tra lại là tiền đề quyết định toàn bộ bản chất vụ án.
Một hệ thống tư pháp lành mạnh và minh bạch không thể chỉ trông chờ vào tinh thần trách nhiệm hay sự xuất sắc của một lực lượng duy nhất, mà bắt buộc phải dựa trên sự phân định rạch ròi về thẩm quyền.
Giữ vững cơ chế kiểm soát độc lập giữa các cơ quan tố tụng chính là thước đo cho sự trưởng thành của một nhà nước pháp quyền.
Hồng Lĩnh – Thoibao.de
