Một cú nhấp chuột, hàng giờ phát sóng có thể biến mất. Với các nền tảng như Facebook, YouTube hay TikTok, việc ẩn, hạn chế hoặc gỡ nội dung là một phần của cơ chế kiểm duyệt dựa trên tiêu chuẩn cộng đồng và quy định pháp luật. Các nội dung bị đánh giá là quấy rối, công kích cá nhân, ngôn từ thù ghét hoặc chứa thông tin sai lệch có thể bị xử lý. Nghe rất hợp lý: nền tảng đặt luật, người dùng chơi theo luật. Nhưng câu hỏi khó hơn là luật ấy được áp dụng minh bạch và nhất quán đến đâu?
Trường hợp các livestream của Nguyễn Phương Hằng bị hạn chế hoặc gỡ bỏ vì thế thu hút chú ý đặc biệt. Nếu nội dung thực sự vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng, việc xử lý là quyền của nền tảng. Nhưng người dùng cũng có quyền biết nội dung nào vi phạm, tiêu chí nào được áp dụng và cơ chế khiếu nại hoạt động ra sao. Bởi “thuật toán đã quyết định” là câu trả lời tiện lợi, nhưng chẳng giúp người bị ảnh hưởng hiểu mình sai ở đâu. Công nghệ có thể rất thông minh, nhưng sự minh bạch thì không nên để… thuật toán tự quyết.
Điều đáng bàn không phải là bảo vệ mọi phát ngôn bất kể đúng sai, mà là ranh giới giữa kiểm duyệt cần thiết và quyền biểu đạt. Mạng xã hội cần ngăn vu khống, quấy rối và thông tin nguy hiểm; người dùng cũng phải chịu trách nhiệm với lời mình nói. Nhưng một hệ thống công bằng phải có quy tắc rõ ràng, thực thi nhất quán và cơ chế kháng nghị hiệu quả. Nếu nội dung biến mất mà chẳng ai biết chính xác vì sao, câu hỏi sẽ lập tức xuất hiện: đây là “tiêu chuẩn cộng đồng” hay cộng đồng chỉ được biết tiêu chuẩn sau khi đã bị xử lý?
https://www.facebook.com/share/p/1BPZv22LBh/
