Một dự án gần 12.000 ha trải dài qua 16 xã, phường chắc chắn không chỉ là những đường kẻ trên bản đồ. Đó là nhà cửa, ruộng đất, sinh kế và ký ức của hàng chục nghìn người. Trong bối cảnh Nghị quyết 258/2025/QH15 có cơ chế xem xét loại trừ, miễn trách nhiệm cho người thực hiện nếu tuân thủ quy trình, không vụ lợi mà thiệt hại vẫn xảy ra, câu hỏi lập tức được đặt ra: nếu quy trình đúng nhưng người dân vẫn chịu thiệt, trách nhiệm sẽ đi về đâu?
“Đúng quy trình” nghe rất chắc chắn, nhưng quy trình không tự nhiên trở thành công bằng. Ai đánh giá quy trình ấy có hợp lý? Ai đo đếm mức độ thiệt hại? Và quan trọng nhất, ai bảo đảm quyền lợi của người mất đất không bị biến thành một dòng nhỏ trong bảng tổng hợp của một dự án khổng lồ? Không thể lấy hai chữ “quy trình” làm chiếc ô che chắn cho mọi hệ quả ngoài thực địa. Dự án càng lớn, tiền càng nhiều, đất đai càng quý thì giám sát càng phải chặt.
Người dân có thể chấp nhận hy sinh đất đai cho một công trình nếu họ được đối xử minh bạch, công bằng và được bảo vệ quyền lợi. Điều họ khó chấp nhận là một ngày nào đó nhận được câu trả lời lạnh lùng: không ai sai, mọi thứ đều đúng quy trình. Bởi nếu cuối cùng nhà mất, đất mất, kế sinh nhai mất mà trách nhiệm cũng… mất theo, thì cái còn lại chẳng khác nào một trò chơi mà người dân luôn là bên trả giá. “Đúng quy trình” không thể trở thành dấu chấm hết cho câu hỏi về công bằng.
https://www.facebook.com/share/p/1BdJPr2CrG/
